Tích hợp 03 Chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn mới 2026-2035

       Giai đoạn 2026–2035 diễn ra trong bối cảnh đất nước tiếp tục phát triển ổn định, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được củng cố; các đột phá chiến lược về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và chuyển đổi số được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng thuận lợi cho việc thực hiện các Chương trình MTQG. Hệ thống chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, giảm nghèo bền vững (GNBV) và Phát triển vùng đồng bào DTTS, miền núi được hoàn thiện, đi vào cuộc sống, là nền tảng quan trọng để triển khai một Chương trình MTQG mới trên cơ sở tích hợp 03 Chương trình MTQG (Xây dựng nông thôn mới; Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng báo dân tộc thiểu số và miền núi).

       Kết quả giai đoạn 2021 - 2025 của cả ba Chương trình MTQG đã tạo nền móng vững chắc với hạ tầng và dịch vụ cơ bản ở nông thôn nói chung và địa bàn các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi từng bước được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm, sinh kế nâng lên, bản sắc văn hóa được bảo tồn, khối đại đoàn kết toàn dân tộc tiếp tục được củng cố; đồng thời hình thành nhiều mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ, OCOP, sinh kế bền vững gắn với bảo vệ rừng, gìn giữ tài nguyên và nâng cao năng lực cộng đồng DTTS.

       Bên cạnh những kết quả đạt được, những thuận lợi trên thì khu vực nông thôn và đặc biệt là vùng đồng bào DTTS&MN đối mặt nhiều thách thức đan xen: Biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, suy giảm tài nguyên và rủi ro an ninh nguồn nước tác động trực tiếp tới sinh kế, hạ tầng và dịch vụ cơ bản; chênh lệch phát triển giữa miền núi và miền xuôi, giữa các nhóm dân tộc thiểu số và đa số còn lớn, “lõi nghèo” tập trung chủ yếu ở địa bàn các xã, thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Di cư lao động trẻ ra đô thị và già hóa dân số ở nông thôn gây thiếu hụt nhân lực tại chỗ; yêu cầu an sinh xã hội, y tế - giáo dục cơ bản tăng nhanh. Chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền; giữa nhóm DTTS và đa số, thậm chí giữa các nhóm dân tộc thiểu số với nhau còn lớn. Nhiều địa phương có địa hình chia cắt, hạ tầng yếu, điều kiện tự nhiên bất lợi, khả năng tiếp cận chính sách, dịch vụ và sinh kế còn hạn chế. Công tác tổ chức thực hiện theo ba chương trình riêng lẻ bộc lộ hạn chế cần khắc phục như ban hành văn bản hướng dẫn chậm, lồng ghép nguồn lực chưa hiệu quả, có nơi còn dàn trải; hệ thống dữ liệu, nền tảng số chưa đồng bộ. Trong bối cảnh chuyển sang mô hình chính quyền hai cấp, nếu tiếp tục duy trì 03 chương trình tách rời sẽ gia tăng chi phí điều phối, rủi ro chồng chéo địa bàn - nội dung - đối tượng, manh mún đầu tư, giảm hiệu quả. Nhu cầu vốn cho hạ tầng thiết yếu, thích ứng khí hậu, chuyển đổi số, nâng cao thu nhập là rất lớn, trong khi huy động và điều phối NSTW, NSĐP, tín dụng, ODA và xã hội hóa cần một khuôn khổ tích hợp để tối ưu.

       Tại Kỳ họp thứ 10, ngày 11/12/2025, Quốc hội thông qua Nghị quyết số 257/2025/QH15 về việc Phê duyệt Chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035. Với mục tiêu chung nhằm xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu. Phát triển toàn diện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Thực hiện giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững,bảo đảm bình đẳng giới và an sinh xã hội. Phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái, gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp để nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng, miền, nhóm dân cư, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi so với các vùng khác. Giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc thiểu số; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, nâng cao niềm tin của đồng bào các dân tộc đối với Đảng và Nhà nước. Bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội, nhất là các vùng chiến lược, biên giới và hải đảo. Đến năm 2030, phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn năm 2030 gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước; tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1% - 1,5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%; phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn và cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 10% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 05 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

       Chương trình tích hợp triển khai trên phạm vi toàn quốc trong 10 năm, chia 2 giai đoạn: 2026-2030 và 2031-2035. Đối tượng thụ hưởng là Các xã, thôn, người dân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư, hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và các tổ chức khác có liên quan trên địa bàn cả nước, trong đó ưu tiên hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo.Chương trình được thiết kế với 2 hợp phần: Hợp phần chung gồm 10 nhóm nội dung triển khai toàn quốc; Hợp phần đặc thù gồm 5 nhóm nhiệm vụ riêng cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tổng ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 423.000 tỷ đồng, trong đó: Ngân sách trung ương: 100.000 tỷ đồng, Ngân sách địa phương khoảng 300.000 tỷ đồng và Vốn tín dụng chính sách (ngân sách nhà nước cấp) khoảng 23.000 tỷ đồng.

       Trong quá trình điều hành, Chính phủ ưu tiên cân đối ngân sách trung ương bổ sung cho Chương trình, bao gồm vốn tín dụng chính sách xã hội để có đủ nguồn lực thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ được giao. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ là cơ quan chủ quản. Bộ Dân tộc và Tôn giáo chịu trách nhiệm hướng dẫn, giám sát nội dung liên quan đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Các bộ, ngành thực hiện theo phân công; địa phương được phân cấp tối đa gắn với trách nhiệm giải trình.