Những thách thức trong xây dựng nông thôn mới sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp- Giải pháp và định hướng

       Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, qua hơn 15 năm triển khai thực hiện đã đạt được nhiều thành tựu to lớn với mục tiêu cốt lõi nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và đô thị. Cả nước nói chung, tỉnh Quảng Trị nói riêng đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong xây dựng nông thôn mới, góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, cải thiện hạ tầng kinh tế – xã hội và nâng cao thu nhập cho người dân. Sau thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, toàn tỉnh Quảng Trị có 69 xã¹ thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới; theo đánh giá sơ bộ, toàn tỉnh có 39/69 xã đạt chuẩn nông thôn mới (không có xã NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu); bình quân đạt 16,1 tiêu chí/xã. Có 13 thôn, bản thuộc các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã đạt chuẩn thôn NTM; có 260 thôn đạt chuẩn thôn NTM kiểu mẫu; có 333 vườn hộ được công nhận vườn mẫu NTM. Hạ tầng kinh tế xã hội nông thôn tiếp tục được cải thiện, phục vụ thiết thực hơn cho đời sống sinh hoạt và sản xuất của người dân nông thôn, góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn ngày càng khang trang, hiện đại. 

       Tuy nhiên, bước vào giai đoạn hiện nay, quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Bên cạnh những khó khăn mang tính đặc thù về điều kiện tự nhiên và nguồn lực, quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn hiện nay đang gặp nhiều khó khăn, thách thức khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.

       Trước hết, việc thay đổi địa giới hành chính và tổ chức bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp có sự thay đổi nhất định trong công tác chỉ đạo, điều hành chương trình nông thôn mới, trong đó hệ thống cơ chế, quy định, cách thức quản lý, phân bổ nguồn lực và ưu tiên đầu tư có sự điều chỉnh, dẫn đến việc rà soát, thống nhất lại quy hoạch, kế hoạch, danh mục dự án nông thôn mới. Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số chương trình, công trình phải tạm dừng hoặc điều chỉnh, làm ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các tiêu chí.

       Xã mới hình thành  trên cơ sở gộp nhiều xã nên gia tăng quy mô địa bàn, dân số và khối lượng công việc quản lý nhà nước, trong khi đội ngũ cán bộ cấp xã số lượng còn hạn chế. Sau sáp nhập, nhiều xã có diện tích rộng, dân cư phân tán, khoảng cách giữa các thôn, bản xa hơn, gây khó khăn cho công tác quản lý, tuyên truyền, vận động người dân tham gia xây dựng nông thôn mới. Cán bộ cơ sở phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, trong khi yêu cầu về chuyên môn, kỹ năng triển khai các tiêu chí nông thôn mới ngày càng cao.

       Sự khác biệt về mức độ đạt chuẩn nông thôn mới giữa các xã trước khi sáp nhập tạo ra không ít áp lực. Có xã đã đạt hoặc cơ bản đạt chuẩn nông thôn mới, trong khi xã còn lại chưa đạt nhiều tiêu chí, hoặc xã được hình thành từ xã và thị trấn. Sau sáp nhập, việc xác định lộ trình, mục tiêu phấn đấu, cũng như phân bổ nguồn lực để vừa duy trì tiêu chí đã đạt, vừa hỗ trợ nâng cao các tiêu chí còn thấp gặp nhiều khó khăn. 

      Cuối cùng, công tác rà soát, cập nhật hồ sơ, số liệu và đánh giá tiêu chí nông thôn mới gặp nhiều khó khăn. Công tác thống kê, rà soát và đánh giá các tiêu chí gặp nhiều khó khăn do thay đổi địa giới hành chính và quy mô, vì vậy phải điều chỉnh lại toàn bộ hệ thống hồ sơ, báo cáo, số liệu thống kê. Trong giai đoạn đầu, dễ xảy ra tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất số liệu, ảnh hưởng đến công tác theo dõi, đánh giá và công nhận kết quả xây dựng nông thôn mới.

       Tuy nhiên với quan điểm xuyên suốt, xây dựng nông thôn mới có điểm khởi đầu, không có điểm kết thúc. Những thách thức sau sáp nhập là lớn, nhưng cũng mở ra cơ hội quy hoạch tổng thể và phát triển đồng bộ hơn, đòi hỏi sự quyết tâm và giải pháp linh hoạt để xây dựng nông thôn mới bền vững. Để làm được điều đó thì trong thời gian tới chúng ta cần tập trung vào một số giải pháp cụ thể như sau: 

       Các địa phương chính cần bắt đầu từ việc xây dựng lộ trình cụ thể và chi tiết, rà soát thực trạng của xã mới, xác định cụ thể những tiêu chí chưa đạt để tập trung đầu tư và hỗ trợ đạt chuẩn. Căn cứ vào lộ trình này, thực hiện phân cấp phân quyền cho các phòng ban, phải xác định rõ "ai làm, làm khi nào và nguồn lực ở đâu", gắn trách nhiệm cho từng đơn vị và cá nhân, tránh tình trạng lúng túng trong chỉ đạo điều hành, ảnh hưởng đến tiến độ chung.

     Để hỗ trợ các địa phương đảm bảo hoàn thành mục tiêu đặt ra, việc ban hành các cơ chế đặc thù là vô cùng cấp thiết, cần có những chính sách hỗ trợ riêng biệt cho các xã sau sáp nhập, đặc biệt là các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi hay địa bàn các xã có sự chênh lệch lớn về trình độ phát triển giữa các xã cũ với nhau.

       Và cũng như giai đoạn trước, để tiếp tục thực hiện thành công chương trình thì sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị là yếu tố quan trọng nhất. Người dân vẫn là chủ thể của chương trình, nguồn vốn hỗ trợ của nhà nước chỉ mang tính chất vốn mồi, sự đóng góp, chung sức của người dân mới là điểm then chốt. Bên cạnh đó cần tạo cơ chế thông thoáng để doanh nghiệp cùng tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Khi có sự đồng thuận giữa ý Đảng và lòng dân, cộng với sự trợ lực từ cộng đồng doanh nghiệp, các xã sau sáp nhập sẽ nhanh chóng ổn định và tạo ra những bước bứt phá mới trong tiến trình xây dựng nông thôn mới bền vững.